MAJOR MICHAŁ GACA (1885-1942)

Major Michał Gaca urodził sią 17 lutego 1885 roku w miejscowości Pojawie, nr domu 15, w powiecie brzeskim, województwie krakowskim, które było częścią ówczesnej Galicji i Lodomerii należących do Cesarstwa Austriacko-Węgierskiego. Rodzicami majora Michała Gacy byli Mateusz i Marianna z Mików Gacowie, zaś dziadkami Jakub i Łucja z Doboszów Gacowie i Walenty i Katarzyna z Purchlów Mikowie. Chrzest odbył się w dniu urodzin i udzielił go ksiądz wikariusz z Zaborowa Franciszek Wąsowicz, zaś rodzicami chrzestnymi byli Michał Mizera i Agnieszka Stąśkowa. Młody Michał miał dwie siostry Rozalię i Zofię oraz brata Andrzeja. Jemu jedynemu udało się zdobyć wykształcenie i pozycję społeczną. Zawdzięczał to przede wszystkim talentowi, chłopskiemu uporowi i bardzo ciężkiej pracy rodziców, którzy postanowili go wykształcić. Wiemy, że w 1892 roku rozpoczął swoją edukację w 6-klasowej Szkole Powszechnej w Zaborowie, której kierownikiem był wspaniały nauczyciel, gorący patriota i uczestnik Powstania Styczniowego Józef Prelich. Oprócz niego w szkole uczył obdarzony wieloma talentami nauczyciel Walenty Kański i powszechnie szanowany ksiądz proboszcz Józef Nikiel. To oni w młodym Michale dostrzegli talenty i namówili jego rodziców do wysłania go do Gimnazjum w Bochni, zresztą nie tylko jego. W tym samym czasie do tego Gimnazjum uczęszczał, o rok młodszy Jędrzej Cierniak, a sama szkoła w Bochni cieszyła się wysoką renomą, zaś jej mury opuszczali wybitni absolwenci. Młody Michał rozpoczął naukę w Bochni w 1898 roku. Ciężka była dola młodego gimnazjalisty, mieszkał najczęściej na stancji, słabo opalanej i obarczonej różnorakimi niedogodnościami. Często nie dojadał, albo musiał udzielać korepetycji aby jakoś związać koniec z końcem. Wspaniale opisał te czasy i te miejsca zaborowianin Jędrzej Cierniak we ,,Wspomnieniach”. Po 8 latach nauki w Gimnazjum i Liceum w Bochni rozpoczyna studia we Lwowie na Politechnice Lwowskiej. Nadmienić należy, że Lwów w tym okresie był stolicą Galicji, a w mieście działały 4 wyższe uczelnie (Uniwersytet im Króla Jana Kazimierza, Politechnika Lwowska, Akademia Weterynaryjna i Akademia Rolnicza w Dublanach pod Lwowem). Był to więc bez wątpienia olbrzymi ośrodek naukowy i kulturalny. Z kwerendy Wojskowego Biura Historycznego wynika, że Michał Gaca wstąpił do armii austriackiej i ukończył jednoroczną szkołę wojskową i kurs dowódców kompanii. W 1914 roku wybuchła I wojna światowa, która błyskawiczne rozprzestrzeniła się na całą Europę. Dotychczasowi sprzymierzeńcy, a w przypadku Polski jej rozbiorcy i ciemiężyciele stają się śmiertelnymi wrogami. Ich armie stają naprzeciw siebie i walczą z potworną zaciekłością, wykorzystując do tego nieznane dotychczas sposoby walki. Po raz pierwszy użyto czołgów, samolotów, karabinów maszynowych czy gazów bojowych. Największą tragedią było to, że często żołnierz Polak walczył ze swoim bratem Polakiem, jako że zaborcy masowo wcielali ich do swoich armii. Tak też stało się z Michałem Gacą, który już na początku wojny zostaje wcielony do armii austriackiej i wysłany na front włoski, gdzie w warunkach bardzo trudnych, w wysokich górach walczy z armią włoską. Tam dopada go tyfus (przebywa w szpitalu od 19 grudnia 1915 roku do 22 lutego 1916 roku), po leczeniu powraca na front gdzie zostaje ranny w głowę. Obrażenia są na tyle dotkliwe i groźne, że przez pół roku przebywa w szpitalu tj. od 3 lipca 1916 roku do 7 stycznia 1917 roku. Za swoją odwagę i męstwo na polach bitew zostaje nagrodzony wieloma austriackimi odznaczeniami: Order Żelaznej Korony III klasy, Medal Walecznych I klasy, Wojskowy Medal Zasługi III klasy, Krzyż Karola ,,Sigmum Laudis”, brązowy i srebrny Medal za Zranienie. Po zakończeniu I wojny światowej, gdy w listopadzie 1918 roku pragnienia i marzenia wielu Polaków zaczynają się spełniać i realizować Michał Gaca jako patriota i gorący orędownik odzyskania przez Polskę niepodległości wstępuje do nowopowstałej armii polskiej. Z akt osobowych wynika, że 1 listopada 1918 roku wstępuje ochotniczo w Tarnowie do I Krakowskiego Baonu Piechoty, przemianowanego niedługo na 16 Pułk Piechoty. Zakończenie wojny światowej, nie oznaczało pokoju i bezpiecznych granic, których praktycznie nie było. Trzeba było sobie je wywalczyć. Michał Gaca walczy więc w wojnie polsko-bolszewickiej, której symbolem jest bitwa warszawska z 15 sierpnia 1920 roku, nazywane często ,,Cudem nad Wisłą”. Otrzymuje dwukrotnie pochwałę Dowódcy Garnizonu Grodno w 1920 roku, za męstwo, odwagę i poświęcenie. Po zakończeniu wojny polsko – bolszewickiej pozostaje w wojsku, jako oficer zawodowy. Najdłużej służy w garnizonach w Suwałkach. W tej miejscowości w okresie II Rzeczypospolitej stacjonowały aż 3 garnizony wojskowe. Wiemy, że w okresie 1 września 1922 roku do 23 grudnia 1922 roku przebywał na 4 miesięcznym szkoleniu dowódców baonu w DCWA w Rembertowie. Jego kariera wojskowa była ciekawa i stosunkowo szybka. Biegła znajomość kilku języków (łacina, greka, włoski, niemiecki, angielski a nawet czeski), wrodzona inteligencja, dobre i staranne wykształcenie pomagają mu w karierze oficerskiej. Jeszcze przed I wojną światową zostaje podchorążym, 1 sierpnia 1914 roku awansuje na chorążego, 1 lipca 1915 roku zostaje podporucznikiem, a 1 sierpnia 1917 roku porucznikiem. Z materiałów przekazanych przez Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie wynika, że po weryfikacji w 1919 roku zostaje majorem Wojska Polskiego, zaś jego kariera wojskowa zakończyła się w 1928 roku, odejściem na emeryturę. Z akt wynika, że wcześniej chorował i przebywał na długoterminowych zwolnieniach lekarskich. Pewnie odezwały się dolegliwości przebyte w czasie I wojny światowej. Odchodząc na emeryturę wojskową miał 43 lata. Powrócił w rodzinne strony i zamieszkał w Strzelcach Wielkich, wsi z której pochodziła jego żona Katarzyna Gaca z Majów. Ślub odbył się 26 stycznia 1913 roku w Strzelcach Wielkich. Małżeństwo majora Gacy było bezdzietne, a sam major żył w bardzo dobrych relacjach z rodzeństwem i znajomymi na Pojawiu, często ich odwiedzał i pomagał. Również w Strzelcach Wielkich pozostawił po sobie pamięć człowieka dobrego i życzliwego, często pomagającego i doradzającego ludności wiejskiej. W Strzelcach Wielkich zastał go wybuch II wojny światowej. Początkowo Niemcy dali mu spokój, jednak w 1942 roku rozpoczęli masową eksterminację inteligencji polskiej. Jedną z ofiar tego bestialstwa był major Michał Gaca, wyprowadzony z domu i rozstrzelany na skraju wsi 29 czerwca 1942 r. Major Michał Gaca został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym w Strzelcach Wielkich, gdzie po latach spoczęła również jego żona Katarzyna. W miejscu jego męczeństwa, staraniem miejscowej ludności i władz, postawiono skromny obelisk, upamiętniający to tragiczne wydarzenie. W 100 rocznicę odzyskania przez państwo polskie niepodległości również w Zaborowie w holu Szkoły Podstawowej zostanie odsłonięta pamiątkowa tablica upamiętniająca rodaka, absolwenta tej szkoły majora Michała Gacę, który jest symbolem walki o wolność i niepodległość Ojczyzny.
2017-2018
2017-2018




© PSP Zaborów 2018